Europa - kontynent pojednania?
40 lat po wizycie Willy Brandta w Warszawie
Konferencja w 7 grudnia 2010, Zamek Królewski w Warszawie

Układ PRL-RFN

W dniu 7 grudnia 1970 roku w Warszawie podpisany zostaje przez premiera Józefa Cyrankiewicza i kanclerza Willy’ego Brandta „Układ między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji stosunków między tymi dwoma państwami”. Jeszcze w Warszawie kanclerz w przemówieniu radiowym do społeczeństwa niemieckiego podkreśla, że rząd federalny „po poważnym rachunku sumienia”, w bólu za utraconym, ale w uznaniu rzeczywistości po II wojnie światowej, postrzega w układzie szczery przyczynek Republiki Federalnej Niemiec do europejskiej polityki pokoju. Układ ma defi nitywnie zakończyć „cierpienia ofi ar złej przeszłości i postawić znak nowego porządku”. Powinien zasygnalizować wykonanie pierwszych kroków wobec normalizacji i kompleksowego rozwoju stosunków wzajemnych, a w przyszłości rozpocząć współpracę polskoniemiecką w najróżniejszych dziedzinach. Willy Brandt proponuje na przykład utworzenie polskoniemieckiej współpracy młodzieży. Ponadto układ polskoniemiecki ma stworzyć podstawę do rozpoczęcia działań pozwalających na łączenie rodzin.

Rząd federalny ze względu na Ustawę Zasadniczą i odpowiedzialność czterech państw alianckich za Niemcy czuje się jednak zobowiązany, by kwestię niemiecką pozostawić otwartą i w kwestii granic nie przesądzać o niej bez traktatu pokojowego. Stąd w układzie granica na Odrze i Nysie nie jest nazywana granicą państwową pomiędzy Polską a Niemcami. To zastrzeżenie Republiki Federalnej Niemiec dotyczące przyszłościowego traktatu pokojowego deprecjonuje w oczach Polaków podpisany układ.

Niezależnie od różnych opinii, najważniejsze dla Polski jest stwierdzenie, że Republika Federalna Niemiec poprzez odwołanie do ustaleń konferencji poczdamskiej potwierdza, iż granica na Odrze i Nysie stanowi zachodnią granicę państwa polskiego.

Za pojednanie z sąsiadami na Wschodzie, czyli nową politykę wschodnią RFN, a także za uznanie status quo Willy Brandt otrzymuje w grudniu 1971 roku Pokojową Nagrodę Nobla. Komitet Noblowski uzasadnia swój werdykt m.in. tym, że „Willy Brandt w imieniu narodu niemieckiego wyciąga rękę w kierunku polityki pojednania pomiędzy dawnymi wrogimi krajami” oraz „w decydujący sposób przyczynia się do wzmocnienia pokojowego rozwoju nie tylko Europy, ale całego świata”.