Europa - kontynent pojednania?
40 lat po wizycie Willy Brandta w Warszawie
Konferencja w 7 grudnia 2010, Zamek Królewski w Warszawie

Pomnik Bohaterów Getta

W byłym getcie warszawskim niemieccy naziści stłoczyli żydowskich mieszkańców Warszawy. Przez pewien okres znajdowało się ich tam aż pół miliona. Wielu umarło z głodu i z powodu epidemii, większość została wywieziona bydlęcymi wagonami do obozu zagłady w Treblince i tam zamordowana. Kiedy 19 kwietnia 1943 roku SS chciało rozpocząć kolejną akcję likwidacyjną, powitały je strzały. Młodzi bojownicy nie robili sobie złudzeń, ale nie chcieli pozwolić bez oporu prowadzić się na rzeź. Nierówna walka trwała 28 dni. Tylko nieliczni spośród ok. 60 tysięcy ludzi, którzy w tym czasie jeszcze znajdowali się w getcie, przeżyli. Po stłumieniu powstania pozostały tylko wypalone ruiny getta, które następnie zostały przez Niemców zrównane z ziemią.

W 1946 roku umieszczono wśród ruin przy ul. Zamenhofa pierwszy pomnik – okrągłą płytę kamienną, wpuszczoną poziomo w ziemię. Projekt był autorstwa architekta Leona Marka Suzina. Pamiątkowa płyta została odsłonięta 16 kwietnia 1946 roku. Na tablicy z czerwonego piaskowca znalazł się napis w języku polskim, hebrajskim i żydowskim: „Tym, którzy polegli w bezprzykładnej bohaterskiej walce o Godność i Wolność narodu żydowskiego, o Wolną Polskę, o wyzwolenie człowieka. Żydzi Polscy”.

Obok tego pomnika, przypominającego wejście do bunkra, znajduje się wzniesiony dwa lata później Pomnik Bohaterów Getta, upamiętniający ofiary powstania w kwietniu 1943 roku. Pomnik został zaprojektowany w 1947 roku przez urodzonego w Warszawie żydowskiego rzeźbiarza Natana Rapaporta we współpracy z Leonem Markiem Suzinem i odsłonięty w ruinach getta 19 kwietnia 1948 r., w piątą rocznicę wybuchu powstania. Sfinansowano go ze składek

Pomnik składa się z kamiennej steli wysokości jedenastu metrów z grupą spiżowych rzeźb pośrodku oraz dwiema menorami z brązu po bokach. Kopia grupy rzeźb znajduje się w Yad Vashem w Jerozolimie. Rzeźba po zachodniej stronie pomnika pokazuje powstańców walczącego Getta. Z tyłu steli znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca pochód ofiar Holocaustu. Czarne bloki labradorytu, z których wzniesiony jest pomnik, pochodzą ze Szwecji. Przed tym pomnikiem uklęknął w 1970 roku ówczesny kanclerz federalny Willy Brandt.

Od Pomnika Bohaterów Getta 16 granitowych kamieni z napisami po polsku i hebrajsku wskazuje drogę na dawny „Umschlagplatz“ przy ul. Stawki. Tu, przy ówczesnym Dworcu Gdańskim, wyruszały transporty do Treblinki. Wzniesiony dopiero w 1983 r. pomnik jest dla wielu odwiedzających szczegolnie wstrząsający. Ponad czterysta wyrytych tam żydowskich imion pozbawia bowiem zbrodnię anonimowości.