Europa - kontynent pojednania?
40 lat po wizycie Willy Brandta w Warszawie
Konferencja w 7 grudnia 2010, Zamek Królewski w Warszawie
Zapis przemwień wygłoszonych 7.12.2010 w Muzeum Powstania Warszawskiego z okazji otwarcia wystawy: „Willy Brandt i Polska – przezwyciężenie podziału Europy“
Przewodnicząca Fundacji im. Friedricha Eberta, pani Anke Fuchs
 
Szanowni Państwo,
Panie Premierze, Panowie Ambasadorowie, Drodzy Przyjaciele, Pani Minister, serdecznie witam także Drogą Gesine Schwan!
Wspominamy dziś historyczną wizytę Willy’ego Brandta w Warszawie i podpisanie układu polsko-niemieckiego przed czterdziestu laty. Podpisany w Warszawie układ miał „oddzielić grubą kreską cierpienia i ofiary złej przeszłości“. Miał on, jak powiedział wtedy Willy Brandt w orędziu telewizyjnym, „zbudować most między obydwoma krajami i narodami“.

Wizyta pierwszego socjaldemokratycznego kanclerza RFN w Warszawie w grudniu 1970 roku dała nowy początek relacjom pomiędzy Polakami i Niemcami.
Wspominając ten dzień, wspominamy także uklęknięcie Willy’ego Brandta przed Pomnikiem Bohaterów Getta. Oglądając te filmy, myślimy: to przecież było wczoraj.
Ten obraz klęczącego Willy’ego Brandta stał się symbolem. Symbolem poczuwania się do przeszłości i traktowania jej jako zobowiązania do pojednania.
W Niemczech toczyły się wielkie wewnętrzne spory, bowiem w naszych rodzinach szukaliśmy odpowiedzi na pytanie: jak mamy traktować wypędzonych? Tym ważniejsza była polityka wschodnia, służąca budowie pokoju dzięki pojednaniu.
Od roku 1971 także Fundacja im. Friedricha Eberta – w znacznej mierze również dzięki apelowi członka jej Rady Willy’ego Brandta – nawiązywała pierwsze kontakty z Polską. Poprzez spotkania, rozmowę, wymianę informacji i doświadczeń zabiegaliśmy o zaufanie jako warunek likwidacji uprzedzeń i budowę dobrosąsiedzkich stosunków także z tymi państwami, które szczególnie ucierpiały pod terrorystycznymi rządami narodowego socjalizmu.
Wspieraliśmy także te procesy, które w latach 80. doprowadziły do rewolucji w Polsce, a zarazem do zainicjowania przemian demokratycznych w Europie Środkowo-Wschodniej w roku 1989. W 1990 r., przed dwudziestu laty, nasze biuro w Warszawie stało się jednym z pierwszych przedstawicielstw Fundacji im. Friedricha Eberta w reformujących się państwach Europy Środkowo-Wschodniej.

Jeśli dziś czegoś się nauczyliśmy, to powracamy do Willy’ego Brandta, który przecież powrócił z zagranicy jako przeciwnik nazizmu i wziął na siebie winę Niemców, chociaż sam jej nie ponosił. To było szczególnie poruszające w jego uklęknięciu i dlatego odbiło się ono tak szerokim echem. W gruncie rzeczy i my, sami socjaldemokraci, byliśmy wtedy zaskoczeni niezwykłością tego uklęknięcia. Szybko się jednak pozbieraliśmy i byliśmy dumni z naszego kierownictwa, które razem z nami poszło tą nową, kontrowersyjną drogą.
Dziś możemy powiedzieć: pomiędzy Niemcami i Polską dokonało się pojednanie. Oczekujemy od Polski zaangażowania w Europie, tego, iż wraz z Niemcami i Francją będzie w awangardzie przemian. Możemy teraz spojrzeć wstecz na to uklęknięcie sprzed 40 lat z radością, że sprawy zaszły tak daleko, iż możemy współpracować ze sobą w przyjaźni. Uważam też za ważne, by wyraźnie pokazać młodym ludziom, że tu historia zmieniła się na lepsze. Nie spadło to jednak z nieba, lecz było wynikiem decyzji politycznych i woli politycznego działania. Trzeba je odnaleźć także dziś, jeśli pragniemy coś zmienić. To uklęknięcie symbolizuje zatem również możliwość przemian politycznych, o której powinniśmy sobie dziś przypomnieć.

Z okazji czterdziestej rocznicy podpisania układu PRL-RFN z 7 grudnia 1970 roku Archiwum Socjaldemokracji Fundacji im. Friedricha Eberta przygotowało wystawę „Willy Brandt i Polska – przezwyciężenie podziału Europy“. Pokazuje ona trudną, ale w konsekwencji uwieńczoną sukcesem drogę stosunków polsko-niemieckich. Polityka Willy’ego Brandta była odważna i niezbędna. W Niemczech była wtedy niezwykle kontrowersyjna. Historia przyznała jednak Willy’emu Brandtowi rację.
Cieszę się, że są Państwo dziś obecni na otwarciu wystawy. O niej samej nie chcę teraz już mówić więcej. Do tego celu udało nam się pozyskać dwóch wytrawnych ekspertów: po stronie polskiej Włodzimierza Cimoszewicza, byłego premiera Rzeczpospolitej Polskiej, a po stronie niemieckiej Egona Bahra, byłego ministra federalnego, który świetnie znał  Willy’ego Brandta, był jego towarzyszem i współtwórcą jego polityki wschodniej. Dziękuję Panom za współdziałanie i cieszę się na otwarcie wystawy. 
Bardzo serdecznie dziękuję.